pH ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường nước và quá trình sinh trưởng của tôm. Vì vậy, người nuôi cần đo pH đúng thời điểm, theo dõi mức chênh lệch trong ngày và kiểm soát các yếu tố liên quan. Bài viết hướng dẫn cách đo và kiểm soát pH ao nuôi tôm dễ áp dụng.
1. pH ao nuôi tôm bao nhiêu là phù hợp?
pH phản ánh mức độ axit hoặc kiềm của nước và thường thay đổi theo thời điểm trong ngày. Ban ngày, tảo quang hợp và hấp thụ CO₂ nên pH có xu hướng tăng; ban đêm, quá trình hô hấp làm CO₂ tăng khiến pH giảm.
Với ao nuôi tôm, pH khoảng 7,5 - 8,5 thường được xem là mức tham khảo phù hợp. Tuy nhiên, người nuôi không nên chỉ nhìn vào một lần đo mà cần theo dõi cả mức pH và độ dao động giữa sáng - chiều. pH thay đổi quá lớn trong ngày có thể cho thấy môi trường nước đang mất ổn định.
Những yếu tố làm pH ao tôm thay đổi
pH trong ao có thể biến động do nhiều nguyên nhân như:
- Mật độ và hoạt động của tảo thay đổi.
- Quá trình quang hợp và hô hấp làm CO₂ biến động.
- Mưa lớn làm thay đổi tính chất nước.
- Nguồn nước cấp có pH khác với nước trong ao.
- Chất hữu cơ tích tụ nhiều dưới đáy.
- Độ kiềm thấp khiến nước khó duy trì pH ổn định.
Trong đó, độ kiềm có vai trò quan trọng đối với khả năng đệm của nước. Khi độ kiềm thấp, pH thường dễ biến động hơn. Vì vậy, nếu pH thay đổi bất thường, không nên chỉ tìm cách điều chỉnh pH mà cần kiểm tra thêm độ kiềm và tình trạng nước để xác định nguyên nhân.
2. Cách đo nồng độ pH ao nuôi tôm chính xác
Thực tế người nuôi có thể sử dụng bút đo pH, máy đo pH cầm tay hoặc bộ test hóa chất. Nếu cần kiểm tra thường xuyên và muốn theo dõi giá trị cụ thể, máy đo pH điện tử là phương án thuận tiện hơn vì cho kết quả nhanh và có thể sử dụng nhiều lần.
Quy trình có thể thực hiện đo ph ao tôm như sau:
Bước 1: Kiểm tra và hiệu chuẩn máy
Trước khi đo, cần kiểm tra tình trạng điện cực và hiệu chuẩn máy theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Việc hiệu chuẩn đặc biệt quan trọng khi máy được sử dụng thường xuyên hoặc sau thời gian dài không sử dụng.
Bước 2: Lấy mẫu nước
Lấy mẫu ở vị trí đại diện cho ao, tránh lấy ngay sát bờ hoặc khu vực có nước bất thường. Nếu cần đánh giá sự đồng đều của ao, có thể lấy nhiều mẫu ở các vị trí khác nhau để đối chiếu.
Bước 3: Đo mẫu nước
Nhúng điện cực vào mẫu nước, chờ số đo ổn định rồi ghi lại giá trị pH. Không nên đọc kết quả ngay khi vừa đưa đầu dò vào nước.
Bước 4: Vệ sinh điện cực
Sau khi đo, rửa điện cực bằng nước phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất, sau đó bảo quản đúng quy định. Không nên để điện cực khô nếu loại điện cực yêu cầu bảo quản trong dung dịch bảo quản.
Nên đo pH vào thời điểm nào?
Để theo dõi biến động pH, nên đo ít nhất vào buổi sáng và buổi chiều, thay vì chỉ đo một lần trong ngày. FAO đưa tần suất theo dõi pH ao tôm ở mức 2 lần/ngày trong tài liệu quản lý chất lượng nước.
3. Cách kiểm soát pH ao nuôi tôm khi pH biến động
Khi pH trong ao thay đổi, điều quan trọng không phải là tìm cách tăng hoặc giảm thật nhanh mà là xác định nguyên nhân và đưa nước về trạng thái ổn định. Người nuôi nên dựa vào kết quả đo pH sáng - chiều, độ kiềm, tình trạng tảo và chất lượng nước trước khi xử lý.
Khi pH ao thấp
pH thấp kéo dài có thể liên quan đến độ kiềm thấp, lượng CO₂ tăng, nhiều chất hữu cơ hoặc hoạt động của tảo không ổn định. Trước tiên nên kiểm tra thêm các chỉ tiêu này để tìm nguyên nhân.
Nếu độ kiềm thấp, có thể sử dụng vôi hoặc sản phẩm bổ sung kiềm phù hợp với tình trạng thực tế của ao. Không nên áp dụng một liều lượng cố định cho mọi ao vì mỗi ao có diện tích, độ sâu, độ kiềm ban đầu và chất lượng nước khác nhau.
Khi pH ao tăng cao
pH tăng cao, nhất là vào buổi chiều, thường cần kiểm tra lại mật độ tảo và mức chênh lệch pH giữa sáng với chiều. Nếu tảo phát triển quá mạnh, pH có thể tăng đáng kể trong thời gian có ánh sáng.
Lúc này không nên tìm cách hạ pH thật nhanh. Việc điều chỉnh đột ngột có thể làm môi trường nước thay đổi nhanh, khiến tôm dễ bị stress. Cách kiểm soát phù hợp là xử lý nguyên nhân và duy trì pH ổn định theo thời gian.
Sau mưa nên đo lại pH
Sau mưa lớn, người nuôi nên đo lại pH ao nuôi tôm và kiểm tra thêm độ kiềm, độ mặn, nhiệt độ cùng các chỉ tiêu cần thiết khác. Nước mưa và lượng nước bổ sung có thể làm thay đổi điều kiện trong ao, vì vậy không nên chỉ dựa vào kết quả đo trước khi mưa.
Thay vì xử lý theo cảm tính, nên ghi lại pH theo từng ngày và so sánh pH buổi sáng – buổi chiều. Qua đó có thể nhận biết ao đang ổn định hay bắt đầu xuất hiện biến động để xử lý sớm.
