Xay Xát Gạo Ra Nhiều Tấm Là Do Máy Hay Do Lúa?

Trong quá trình xay xát gạo, nhiều người gặp tình trạng gạo bị vỡ nhiều, tỉ lệ tấm cao bất thường dù trước đó vẫn xay bình thường. Do lúa không đạt chuẩn hay do cách vận hành máy xay xát chưa đúng? Nếu bạn cũng đang gặp tình trạng tương tự, thì hãy xem ngay bài viết dưới đây nhé. 

1. Vì sao xay gạo lại ra nhiều tấm? Nguyên nhân 

a. Do chất lượng lúa đầu vào chưa đạt chuẩn

Rất nhiều người cho rằng cứ gạo bị vỡ là do máy, nhưng trên thực tế, nguyên nhân đến từ lúa đầu vào chiếm tỷ lệ rất lớn trong toàn bộ quá trình xay xát gạo.

- Lúa nếu bị nứt hạt từ trước thì dù bạn sử dụng máy tốt đến đâu, tỷ lệ gạo tấm vẫn cao. Tình trạng này thường xuất phát từ khâu phơi hoặc sấy không đúng kỹ thuật. Khi lúa bị sốc nhiệt hoặc khô quá nhanh, cấu trúc hạt sẽ bị giòn và dễ gãy khi đưa vào xát gạo.

- Độ ẩm lúa cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng. Lúa quá khô sẽ khiến hạt cứng và giòn, trong khi lúa quá ẩm lại dễ bị bết, khiến quá trình xay xát lúa gạo không ổn định. 

b. Do kỹ thuật xay xát vận hành máy chưa chuẩn 

Bên cạnh nguyên liệu, kỹ thuật vận hành cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng gạo sau khi xát.

- Nhiều người có thói quen điều chỉnh lực xát quá mạnh với suy nghĩ gạo sẽ trắng nhanh hơn. Tuy nhiên, lực xát lớn lại khiến hạt gạo chịu ma sát cao, dễ gãy thành tấm. 

- Xát nhiều lần liên tục cũng khiến tỷ lệ tấm tăng lên đáng kể. Nhiều cơ sở lại “cố xát thêm” để gạo trắng hơn, vô tình làm giảm chất lượng gạo thành phẩm.

2. Khi nào lỗi đến từ máy xay xát? Dấu hiệu nhận biết rõ ràng

a. Máy xát xuống cấp hoặc không phù hợp nhu cầu

Không thể phủ nhận rằng trong nhiều trường hợp, nguyên nhân lại đến từ chính chiếc máy xát gạo đang sử dụng.

- Sau một thời gian vận hành, các bộ phận như trục xát, lô cao su hay sàng lọc sẽ bị mài mòn. Khi đó, lực tác động lên hạt gạo không còn ổn định như ban đầu, dẫn đến tình trạng gạo bị vỡ nhiều hơn.

- Nếu bạn đang sử dụng máy công suất nhỏ nhưng lại chạy liên tục với khối lượng lớn, máy sẽ phải hoạt động quá tải. 

Hiện nay trên thị trường có nhiều dòng máy xát gạo được thiết kế chuyên biệt cho từng nhu cầu.

- Dòng máy mini gia đình: phù hợp nhu cầu xay ít, như các dòng máy gia đình nhỏ gọn

- Dòng máy bán công nghiệp: phổ biến như các model HM, phù hợp hộ kinh doanh nhỏ

- Dòng máy công nghiệp: công suất lớn, thường thấy ở các thương hiệu như Yamamoto hoặc Satake, chuyên dùng cho cơ sở xay xát quy mô lớn

b. Điều chỉnh máy sai cách ảnh hưởng lớn

- Khe xát nếu để quá chặt sẽ tạo áp lực lớn lên hạt gạo. Ngược lại, nếu quá lỏng thì hiệu quả làm trắng lại không đạt. 

- Tốc độ quay của máy cũng là yếu tố quan trọng. Tốc độ quá cao sẽ làm tăng ma sát, khiến hạt gạo dễ bị gãy. Trong khi đó, tốc độ quá thấp lại làm giảm hiệu suất xát gạo.

- Đặc biệt không vệ sinh máy định kỳ cũng khiến bụi cám tích tụ, ảnh hưởng đến quá trình vận hành và chất lượng gạo đầu ra. 

3. Cách giảm tỷ lệ gạo tấm khi xay xát hiệu quả

a. Chuẩn bị lúa đầu vào cho đúng ngay từ đầu

Muốn gạo xay ra ít bị vỡ, điều quan trọng nhất không phải là chỉnh máy ngay, mà là kiểm tra lại lúa trước khi đưa vào xay.

Lúa cần có độ ẩm vừa phải thì khi xát mới không bị giòn và dễ gãy. Nếu lúa quá khô, bạn có thể ủ ẩm nhẹ để hạt mềm hơn, khi xay sẽ hạn chế tình trạng gạo bị vỡ vụn.

Ngoài ra, nên lọc bỏ những hạt lúa lép, lúa đã bị nứt hoặc để quá lâu trong kho. Những loại lúa này khi đưa vào xay gần như chắc chắn sẽ tạo ra nhiều tấm, dù máy có tốt đến đâu.

b. Chỉnh máy xay xát hợp lý đừng “ép” máy quá mạnh

Nhiều khách hàng thường nghĩ xát mạnh thì gạo sẽ trắng nhanh hơn, nhưng thực tế làm vậy lại khiến hạt gạo dễ bị vỡ. Tốt nhất nên chỉnh lực xát vừa phải và xay theo từng bước, như vậy gạo vừa trắng đều vừa giữ được hạt nguyên.

Bên cạnh đó, nên thường xuyên  kiểm tra và bảo dưỡng máy định kỳ cũng rất quan trọng. Những bộ phận như trục xát, sàng hay lô cao su nếu bị mòn mà không thay kịp thời sẽ làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng gạo sau khi xay.

c. Chọn đúng máy xay gạo để dùng lâu dài, đỡ hao hụt

Nếu bạn đã thử điều chỉnh cả lúa lẫn cách vận hành mà gạo vẫn ra nhiều tấm, thì lúc này nên xem lại máy đang dùng có phù hợp hay không.

Hiện nay, nhiều dòng máy xay gạo được thiết kế có thể điều chỉnh linh hoạt lực xát, tốc độ và khe xát, giúp kiểm soát tốt hơn quá trình xay gạo.

Bạn có thể tham khảo một số dòng phổ biến như:

- Máy xay xát mini: phù hợp gia đình, nhu cầu xay ít, dễ sử dụng

- Máy xay xát gạo HM: thường được các hộ kinh doanh nhỏ lựa chọn vì chạy ổn định

- Máy xay xát công nghiệp như Satake, Yamamoto: công suất lớn, xay chính xác, phù hợp xưởng sản xuất

Đọc thêm: 100 kg lúa xát được bao nhiêu gạo? Dùng máy xát gạo nào?

4. Gạo ra nhiều tấm có nên đổi máy xay xát gạo không?

- Nếu máy bạn vẫn còn mới, chạy ổn định, không có dấu hiệu hỏng hóc thì trước tiên nên kiểm tra lại lúa đầu vào và cách vận hành. Rất nhiều trường hợp chỉ cần chỉnh lại lực xát hoặc thay đổi cách xay là đã cải thiện rõ rệt, không cần tốn chi phí đổi máy.

- Nếu máy đã dùng lâu năm, các bộ phận bị mòn, chạy yếu hoặc không còn phù hợp với nhu cầu hiện tại thì việc thay máy là điều nên cân nhắc. Máy cũ thường khó điều chỉnh chính xác, dễ làm gạo bị vỡ và hao hụt nhiều hơn.

- Bạn cũng nên tính toán giữa việc sửa chữa và mua mới. Nếu máy hỏng vặt, phải sửa nhiều lần thì chi phí cộng dồn có khi còn cao hơn việc đầu tư một chiếc máy xay xát mới, chạy ổn định và tiết kiệm hơn về lâu dài.

Trên đây là những nguyên nhân khiến gạo xay ra nhiều tấm và cách xử lý hiệu quả từ thực tế. Hy vọng qua đó bạn đã biết cách kiểm soát từ lúa đầu vào đến vận hành máy để giảm hao hụt, nâng cao chất lượng gạo ổn định hơn.